In herinnering, Maarten Frankenhuis

Op 12 september overleed Maarten Frankenhuis. Maarten was een bijzonder mens, met heel veel kennis en passie voor de zeldzame huisdierrassen. Tevens was hij al sinds 1984 donateur van de SZH. Bestuurslid Saskia Clahsen-Polman heeft in het kader van ons jubileumjaar en de campagne Schatbewaarders gezocht Maarten eind 2025 geïnterviewd. Dit interview hebben we nog niet eerder gepubliceerd. Ter herinnering en als dank voor al zijn inzet delen we het gesprek van Saskia en Maarten nu alsnog.

Op bezoek bij Maarten Frankenhuis

Het zonnetje schijnt dunnetjes in het mooie najaar van november als ik bij het huis van dr. Maarten Frankenhuis en zijn vrouw arriveer. Na een vriendelijk ontvangst neem ik plaats in de fauteuil voor het raam, met uitzicht op de weilanden. Meneer Frankenhuis, die ik hierna Maarten zal noemen, zit schuin tegenover mij tussen wat stapels boeken. Terwijl zijn vrouw een kopje koffie zet, start Maarten zijn verhaal. De stapels boeken blijken in de dagen voor mijn komst al zorgvuldig geselecteerd te zijn.

Stap voor stap neemt Maarten mij bevlogen mee op een reis door deze boeken, zijn boeken. Er is een duidelijke rode draad: dieren, rassen, geschiedenis en domesticatie.

Ontstaan van interesse

We zijn al even in gesprek als ik Maarten vraag hoe het bij hem begonnen is, het bevangen raken door de dierenwereld. Is het hem van generatie op generatie doorgegeven?

Maarten vertelt dat hij als kleine jongen ondergedoken zat in de oorlog, bij een boer. Daar mocht hij bij bezoekjes na de oorlog tijdens het melken de staart van de koeien vasthouden, zodat deze niet in de emmer met melk terechtkwam. Dat vond de kleine Maarten toch zo prachtig dat hij een diepe wens kreeg om zelf ooit boer te worden. Maar ja, dan moet je ouders hebben met een boerderij of met een boerendochter trouwen die geen broers heeft, en zo verliep het leven niet. Tijdens zijn loopbaan koos hij na zijn militaire dienst voor een ‘second best’: de diergeneeskunde. En als ik zo vrij mag zijn, heeft dat ook een prachtige route opgeleverd: dierenarts in Olst, dierenarts-onderzoeker bij Diergaarde Blijdorp en hoogleraar bedrijfspluimveegeneeskunde aan de faculteit in Utrecht.

Wanneer de zeldzame rassen echt in zijn leven kwamen, weet hij zich niet meer precies te herinneren. “Ik moet ook zoveel onthouden”, grapt Maarten nog. Nadat hij zijn werk als dierenarts en onderzoeker bij Blijdorp verlaat, wordt Maarten de zesde directeur van Artis. Daar komt zijn liefde voor de zeldzame Nederlandse rassen heel duidelijk naar voren. In Artis staat de eerste kinderboerderij van Nederland, met onder andere wat rasloze kruisingen. Maarten vindt dit Artis onwaardig en stelt voor om er een fok- en expositieruimte van te maken voor de zeldzame en bedreigde huisdierrassen van Nederland. Samen met twee verzorgers, die ook enthousiast zijn, wordt de kinderboerderij omgevormd. Omdat er ook de nodige informatie bij de dieren verstrekt moet worden, wordt er contact gezocht met de reeds bestaande Stichting Zeldzame Huisdierrassen.

Het uitzoeken van informatie over oorsprong, nut en geschiedenis is iets wat je ook terugziet in de vele boeken die Maarten heeft geschreven. Deze zijn uiteenlopend: van Huisdierrassen in Nederland – heden en verleden tot samenwerkingen over maatschappelijke aspecten, bijvoorbeeld het doden van dieren.

Nederlandse grootmeesters en Vorstelijk Vee

Voor het 25-jarig bestaan van de SZH is naast de tentoonstelling bij Paleis Het Loo ook het gelijknamige boek Vorstelijk Vee uitgebracht. Maarten is hier een van de drijvende krachten achter geweest en weet tijdens al zijn verhalen naar mij toe ook steeds bij de verschillende diersoorten te benoemen welke grootmeester deze heeft vastgelegd op het schilderdoek. Zijn eerdere opmerking dat hij niet alles meer weet te herinneren, kan ik me inmiddels goed voorstellen. Want naast de circa 350 boeken en artikelen waaraan hij heeft geschreven, blijken dus ook de meesters van de Gouden Eeuw een gedeelte van zijn geheugen bezet te houden.

Ook heeft Maarten een voorliefde voor de oude kippenrassen (hoe kan het anders, hij is immers hoogleraar bedrijfspluimveegeneeskunde geweest) en heeft hij, bijna vanzelfsprekend, dus ook veel tentoonstellingen geopend en voorwoorden geschreven.

Is er toekomst voor de zeldzame rassen?

Maarten heeft als jarenlange donateur altijd met grote interesse de periodieken van de SZH gevolgd over de stand van zeldzaamheid van de Nederlandse rassen. “Door het te blijven monitoren, heb je zicht op waar je staat. Ik denk dat we wel op de goede weg zijn.”

“Je moet de belangstelling gaande houden, ook als er even geen belangstelling voor is. Je ziet dat ook aan de kinderboerderij van Artis waar ik eerder aan refereerde. Er stond een goed concept, maar na mijn vertrek zie je toch dat het verwatert en dat er andere keuzes gemaakt gaan worden. Je hebt de SZH nodig als een instantie die voor het behoud blijft strijden en in de toekomst toezicht blijft houden op bijvoorbeeld de raszuiverheid. Mijn advies is: zoveel mogelijk propageren op kinderboerderijen en landgoederen aansporen om de zeldzame rassen op hun landgoed te houden.”

Een grootmeester en schatbewaarder

De tijd vliegt voorbij en als ik na ruim twee uur afscheid neem van Maarten en zijn vrouw, besef ik maar al te goed dat ik net heb gesproken met een echte schatbewaarder. Zoveel informatie en zoveel kennis over onze dieren en hun historie. Van het gebruik van dieren in oorlogstijd tot het verhaal over het redden van de Veluwse Geit. Het is te veel en te belangrijk om in één artikel uit te werken.

Ik kan niet anders dan concluderen dat dr. Maarten Frankenhuis zelf een grootmeester is. Geef hem een leeg doek en hij vult het met kleur, verhalen en tekent de geschiedenis op.

Auteur: Saskia Clahsen-Polman